|
Made in Rotterdam - C.B. Vaandrager
De zon is vrouwelijk - Elly de Waard
door Chrétien Breukers
Rotterdam eert zijn helden uitbundig, maar dan moeten ze wel eerst dood zijn. En dood, dat is Cornelis Bastiaan Vaandrager als sinds 1992. Zestien jaar later verschijnen zijn verzamelde gedichten, onder de toepasselijke titel Made in Rotterdam. Want als er één dichter is verweven met Rotterdam, dan is het Vaandrager, wiens leven en werken zich namelijk geheel en al in deze stad van geen woorden, maar daden afspeelde. Een stad die hij vereeuwigde in prachtige prozawerken als Leve Joop Massaker (zijn debuut), De Hef en De reus van Rotterdam. Stadsgeheimen. Helaas had Vaandrager vooral woorden tot zijn beschikking en bleven zijn daden beperkt tot een rusteloos bestaan als verslaafde. Tegen het eind van zijn redelijk korte leven (hij werd net geen 57) raakte hij nagenoeg aan lager wal, zwierf over straat en moest steeds gekkere strapatsen uithalen om aan drugs te komen. Maar hij bleef schrijven: korte teksten, meestal zonder interpunctie en vaak in een eigen, Rotterdams-achtige taal. Zijn gedichten werden uit de chaos ‘gered’ en in bundels gepubliceerd door zijn vrienden Hans Sleutelaar en Martin Bril. Beide heren tekenden ook voor deze verzamelbundel. Waarin een klassieker als Made in Madurodam (‘De kroketten in het restaurant / zijn aan de kleine kant’) natuurlijk niet ontbreekt. Of het gedicht over de Chinezen, aan de vooravond weer actueel: ‘Als de Chinezen / niet zo goed konden kezen / dan zouden er niet zoveel Chinezen wezen’. In zijn HP-recensie stelt Max Pam: ‘De beste gedichten van Vaandrager zijn naar mijn idee de meest toegankelijke, dat wil zeggen die gedichten waarin Vaandrager duidelijk voor ogen heeft dat iets moet duidelijk maken aan een algemeen publiek.’ Dat lijkt een te algemene opmerking, maar is het niet: Vaandrager ‘verloor’ zich nogal eens in meligheid of particulier (‘Rotterdams’) idioom. Leuk voor ingewijden. Maar als hij die achter zich liet, schiep hij werk dat zó in de ‘canon’ kan, al is het nog maar de vraag of hij daar van was gediend:
Hier gaat het om
niet om het een of ander
maar dit:
Spreken een snelle eigentijdse taal
geloof hechten aan rooskleurige liefde
en veel heel veel aan stukken slaan.
Op voortvarende vogels reizen zoekend
de volheid van de regen de nacht
de bloemen overgevoelige instrumenten.
Beken het
beken het luidkeels en ruiterlijk.
Al breken de ogen
Veranker de wandelende stem.
© Erven C.B. Vaandrager
De zon is vrouwelijk
Elly de Waard viert in 2008 haar dertigjarig dichterschap. Een dichterschap dat ups heeft gekend, en downs: van een nominatie voor de VSB Poëzieprijs en een Gedichtendagprijs aan de ene kant, tot neerbuigende behandeling door collega’s als Rein Bloem en Tom Lanoye. Uitgeverij Maarten Muntinga zet het jublileum luister bij met de publicatie van de overzichtsbloemlezing De zon is vrouwelijk in de reeks 'Rainbow essentials'. Opname in deze reeks is alleen weggelegd voor publiekslievelingen (en grote dichters) als Remco Campert, Rutger Kopland en Judith Herzberg en is goed voor grote oplagen. Eindelijk rechtvaardigheid, zou je bijna zeggen, want Elly de Waard (º1940) is sinds haar debuut in 1978 weliswaar niet meer weg te denken uit de Nederlandse poëzie, maar een heel groot publiek wist ze met haar liefdeslyriek nooit te bereiken. Misschien kwam dat deels omdat zij zich fel verzette tegen de poëtische (en mannelijke) dominantie van de Vijftigers, in een tijd waarin de Vijftigers nog poëtisch-heilig waren; of omdat ze de vrouwelijke stem in de poëzie naar voren wilde halen toen de zogenaamde Maximalen zich roerden. De zon is vrouwelijk zou de definitieve, verdiende stap kunnen betekenen naar groter of nóg groter lezerspubliek. In 2005 werd ze net geen Dichter des Vaderlands. Dat kan in 2009 anders: wellicht kan haar uitgever een deel van het met Harry Potter verdiende geld in een mooie campagne steken.
Hieronder het gedicht ‘Cara’ uit Van cadmium lekken de bossen, waarvoor ze in 2002 de Gedichtendagprijs kreeg:
Cara
Een lyrische aandrift bestormde mijn hoofd
terwijl de wind het wiegde en deinend mijn
haren met krachtige hand naar achteren schoof
Ik meende een boom te zijn
Uit de top van de heuvel golfden de wolken
als een haardos aan het hoofd van een rennende
vrouw; waar ging zij heen? haar blik was vrolijk
ik zag haar, moest stilstaan, zij
zag mij, moest lopen, ik betreurde mijn boom
zijn, kon niet achter haar aan. Toen merkte ik
dat aan haar zijde ontsprong een zilveren
beekje, dat zij op weg zond
nieuwsgierig riviertje dat zich haastig en
kronkelend in mijn richtig bewoog. Het stroomt
nu al jaren aan mijn voeten, het zilver
stond goud af, sloeg zich om mijn vinger
en mijn heuvel en ik, wij zijn verloofd
Made in Rotterdam - C.B. Vaandrager (De Bezige Bij, 2008)
De zon is vrouwelijk - Elly de Waard (Maarten Muntinga, 2008)
Bestellen bij bol.com
|
