door Chrétien Breukers

Tjitse Hofman is bekend als podiumdichter. Samen met dichter Bart FM Droog en muzikant Jan Klug vormt hij al sinds het begin van de jaren negentig De Dichters uit Epibreren. Voordragen doet hij erg overtuigend. En hij komt met veel dingen weg. Zo heb ik hem ooit tien minuten huppelend zien performen. En het werkte, waar een dergelijke act je bij andere dichters meteen wild ergert. Op papier is hij nu aan zijn derde bundel toe: Ajaa – na TV2000 uit 1999 en Roodvocht uit 2003, meer programmatische titels dan het wat laconieke Ajaa. Hofman lijkt in deze bundel aansluiting te zoeken bij de 'Rotterdamse School' van C.B. Vaandrager: met rauwe, direct op de werkelijkheid geënte poëzie. Dit uiteraard los van de vragen wat dat nu is, de werkelijkheid, en hoe je daar direct poëzie op kunt enten. Levert dat dan wel... poëzie op? Jazeker. Ooit noemde Piet Gerbrandy hem 'De flemende gek die je liever niet in een doodlopend steegje zou tegenkomen.' Die flemende gek is hij in Ajaa nog steeds, maar hij lengt zijn krankzinnigheid aan met een flinke dosis ironie, zoals bijvoorbeeld in 'Vollmilch Scholkolade', of in 'Alles op de stoep en in de regen', waar een boedelscheiding wordt beschreven: 'De slabak / nog van mijn / tante uit Spanje // De slaapbank / ik ben het /luchtbed zat'.

Bestel Ajaa bij bol.com

Ajaa
Tjitse Hofman

Frank van Pamelen ontving in 2005 de Kees Stip Prijs voor zijn gehele light verse oeuvre, lees ik achterop zijn onlangs verschenen bundel Ikea en andere verzen. Light verse is als genre niet onproblematisch, denk ik: de dichters die het beoefenen zijn al bij voorbaat in de verdediging – zij beoefenen immers light verse. In dat verdedigen lijken ze dan weer op experimentele dichters, die zich achter het experiment verschuilen zoals light verse dichters achter de strakke vorm of het rijm: het is een geloofsartikel. Van Pamelen lijkt zich echter niet neer te leggen bij een verdediging-bij-voorbaat; volgens zijn uitgever is deze bundel er een 'waarin hij opnieuw de grenzen van het lichte vers verlegt'. Boeiend. Want hoe lang, denk ik dan, kun je die grenzen verleggen? Totdat het light verse als genre de hele poëzie omvat? Totdat de verlightversiëring van de poëzie een feit is? Ik weet het niet. Wel weet ik dat ik me tijdens het lezen van dit soort poëzie nogal verveel. Het heeft iets te maken met die opgeschroefde vrolijkheid, die Van Pamelen uitstraalt ('In een huis in Bos en Lommer / Ergens in een koelkastdeur / Lag een pruim naast een komkommer / Met een vreselijk humeur'. Ha ha. Het is de vertrutting van alles ('Kijk, daar staan we met z'n tweeën / Sprak de ezel tot de os / Bij het kribje van die pasgeboren knul') dat Van Pamelens werk zo... en het hoge woord moet er uit... burgerlijk maakt. Zo sloom-burgerlijk. Zo helemaal geschikt voor voordrachtsavondjes (er zit een cd bij de bundel!) en voor poëzievijandige leesclubjes. Het is allemaal taalgefreubel en gepas en gemeet en gegrap wat de klok slaat. Maar goed. Het boek zal zijn weg naar de 'lezers' wel vinden. En dat is Van Pamelen – zolang ik het allemaal niet hoef te lezen, en dat hoeft ook niet; ik doe het me zelf aan – van harte gegund.'

Bestel Ikea en andere verzen bij bol.com

IKEA + CD
Frank van Pamelen

Osip Mandelstam (º1891) stierf in 1938 in een Russisch werkkamp, waar hij naar toe werd gestuurd na het plegen van 'anti-revolutionaire' daden. In 1934 was hij al eens gearresteerd en verbannen, vanwege een hekelvers op Stalin dat regels bevatte als 'Kremlinbewoner uit de bergen, de wurger en boerendoder / zijn dikke vingers vet als wormen'. In Europa's tedere handen, gedichten, brieven en essays van Osip Mandelstam, brengt Nina Targan Mouravi zo'n 70 gedichten en teksten van deze 'gedoemde' dichter samen. Mandelstams weduwe Nadezjda heeft zijn poëzie vervolgens op wonderbare wijze – deels door haar van buiten te leren – behouden. Het duurde tot 1970 voordat die in het westen werd gepubliceerd en Mandelstam wereldfaam verwierf. Naast de poëzie verschenen de twee delen memoires van Nadezjda – indrukwekkende boeken waarin ze op korzelig-liefhebbende wijze vertelt over leven én ondergang van haar onhandige en ontactische man. Via haar boeken (op zichzelf al de aankoop waard – de Nederlandse versie is antiquarisch goed verkrijgbaar) leerde ik het werk van Mandelstam kennen, of, als ik me voor één keer in dit soort bewoordingen mag uitdrukken, liefhebben. In Nederland kenden we de niet-berijmde vertalingen van Kees Verheul uit 1974, maar Mouravi heeft nu berijmde vertalingen gemaakt. Dat brengt ons 'dichter' bij Mandelstam, zeventig jaar na zijn dood. Misschien is het tijd om hem in de armen te sluiten, zoals Europa in de mythologie Zeus: met tedere handen. Mandelstam: 'Deze eeuw, als een wolfshond, dreef mij in het nauw, / Net alsof ik van wolvenbloed was. / Prop me liever meteen als een muts in de mouw / Van de steppe, die snikhete jas.' Nu ja, citaten schieten te kort: het hele boek lezen is fijner.

Boeken van Osip Mandelstam bij bol.com

25-3-08